Chương 4

Người thứ tư họ Ngô, nam, năm ba. Năm ngoái cậu ấy ứng cử cán sự Hội Sinh viên, bị Trương Vy tố cáo phẩm hạnh không tốt. Cuối cùng cũng tra rõ, nhưng chức vụ của cậu ấy đã bị rút.

Người thứ năm họ Hoàng, nữ, năm tư. Năm ngoái cô ấy xin suất tuyển thẳng lên cao học, bị Trương Vy tố cáo làm giả điểm. Cuối cùng cũng chứng minh được trong sạch, nhưng cô ấy đã lỡ trại hè tuyển sinh.

Năm người ngồi đối diện tôi.

Tôi rót cho mỗi người một chén trà.

“Hôm nay thầy mời các em đến là muốn nhờ các em giúp một việc.”

“Thầy Thẩm cứ nói ạ.” Sinh viên họ Lâm là người lên tiếng đầu tiên.

“Thầy cần mỗi em viết một bản tường trình, ghi thật chi tiết quá trình các em bị Trương Vy tố cáo. Thời gian, địa điểm, nhân vật, lời thoại, càng cụ thể càng tốt.”

“Viết xong thì sao ạ?”

“Viết xong ký tên, điểm chỉ.”

“Điểm chỉ?” Sinh viên họ Triệu ngẩn ra. “Nghiêm túc vậy ạ?”

“Đúng.” Tôi nhìn bọn họ. “Học kỳ này Trương Vy tố cáo thầy lộ đề, nhà trường đã tin. Nhưng quy trình điều tra của Phòng Đào tạo vẫn chưa kết thúc. Thầy muốn trước khi quy trình đó kết thúc, đem tất cả những việc Trương Vy đã làm trong ba năm qua đặt lên bàn.”

“Thầy muốn tố cáo ngược ạ?”

“Không phải tố cáo ngược.” Tôi lắc đầu. “Là để nhà trường biết, sinh viên nghèo mà họ đang bảo vệ rốt cuộc là người như thế nào.”

Năm người nhìn nhau.

Sau đó sinh viên họ Lâm là người đầu tiên lấy bút ra.

“Em viết.”

Bốn người còn lại cũng lần lượt gật đầu.

Tôi nhìn họ, viền mắt hơi nóng lên.

“Cảm ơn các em.”

“Thầy Thẩm, đáng lẽ chúng em phải cảm ơn thầy.” Giọng sinh viên họ Lâm khàn đi. “Thầy là người đầu tiên chịu đứng ra xử lý chuyện này.”

Nồi lẩu sôi ùng ục, hơi nóng bốc lên.

Tôi gắp cho mỗi người một đũa thịt dê.

Ngoài cửa sổ, tuyết bắt đầu rơi.

Chương 9

Buổi bảo vệ luận văn tốt nghiệp của Trương Vy được xếp vào ngày hai mươi ba tháng năm.

Tôi là chủ tịch hội đồng bảo vệ.

Việc này là do tôi chủ động xin.

Ban đầu Phòng Đào tạo không đồng ý.

“Thầy Thẩm, thầy và sinh viên Trương Vy từng có xung đột giảng dạy. Theo quy định, thầy nên tránh.”

“Tôi sẽ tránh.” Tôi nói. “Nhưng với tư cách phó giáo sư của khoa Ngữ văn, tôi có tư cách xin dự thính buổi bảo vệ.”

“Dự thính thì không được bỏ phiếu.”

“Tôi biết.”

“Vậy vì sao thầy vẫn muốn dự thính?”

“Tôi chỉ muốn xem luận văn tốt nghiệp của một sinh viên nghèo có thể viết đến trình độ nào.”

Bên Phòng Đào tạo không nói gì thêm.

Chín giờ sáng ngày hai mươi ba tháng năm, buổi bảo vệ bắt đầu.

Trương Vy đứng trên bục.

Hôm nay cô ta mặc áo sơ mi trắng, tóc buộc cao. Trong tay cầm luận văn, bìa in dòng chữ: “Cơ chế bảo vệ quyền lợi sinh viên nghèo trong các trường đại học đương đại.”

“Em xin chào các thầy cô. Đề tài luận văn của em là…”

Tôi ngồi ở mép ngoài cùng của hội đồng, mở luận văn của cô ta ra.

Tổng cộng bảy mươi nghìn chữ.

Tôi mất ba ngày để đọc hết.

Trong phần nội dung chính có mười hai chỗ trích dẫn dài nhưng không ghi nguồn.

Trong danh mục tài liệu tham khảo có hai mươi bảy tài liệu hư cấu không tồn tại.

Tôi khoanh năm chỗ rõ nhất.

Một chỗ là ghép hai bài luận hoàn toàn không liên quan vào với nhau.

Một chỗ là chép nguyên phần cốt lõi của một luận văn thạc sĩ, chỉ sửa tiêu đề.

Một chỗ là lấy thẳng một chương trong giáo trình, diễn đạt lại thành lời của mình nhưng không dẫn nguồn.

Một chỗ là làm giả dữ liệu. Tỷ lệ sinh viên nghèo toàn quốc trong luận văn của cô ta là dữ liệu từ mười năm trước, nguồn đến từ một website đã đóng từ lâu.

Còn một chỗ là mỉa mai nhất.

Chương ba, mục hai trong luận văn của cô ta có tiêu đề: “Bàn về sự tha hóa và tái cấu trúc của cơ chế sinh viên đánh giá giảng viên trong trường đại học.”

Trong mục này, cô ta kịch liệt phê phán việc gắn đánh giá của sinh viên với thăng chức danh của giảng viên.

Cô ta viết: Cơ chế liên kết này đặt giảng viên dưới quyền lực của sinh viên. Về bản chất, đây là sự dịch chuyển của bá quyền học thuật, có thể khiến giảng viên vì muốn lấy lòng sinh viên mà hạ thấp tiêu chuẩn học thuật.

Khi đọc đến đoạn này, tôi suýt bật cười.

Tôi ngẩng đầu lên.

Trương Vy đang nói về phương pháp nghiên cứu của mình trên bục.

“Em sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích trường hợp.”

“Bạn Trương Vy.”

Tôi ngắt lời cô ta.

Cô ta sững lại.

“Thầy… thầy Thẩm.”

“Tôi có một câu hỏi.” Tôi lật luận văn đến trang ba mươi bảy. “Trong mục này, em nói việc gắn đánh giá của sinh viên với chức danh giảng viên sẽ khiến giảng viên lấy lòng sinh viên. Nhưng trong bản đề xuất em nộp cho Phòng Đào tạo hồi tháng mười một năm ngoái, em lại đề nghị thiết lập chính cơ chế liên kết đó.”

“Hai tài liệu này, em đã tự đọc lại chưa?”

Sắc mặt Trương Vy thay đổi.

“Em…”

“Trong luận văn, em còn nói cơ chế bảo vệ quyền lợi sinh viên trong trường đại học cần được xây dựng trên nền tảng công bằng và chính trực.” Tôi tiếp tục lật. “Nhưng lý do năm ngoái em tố cáo tôi lộ đề cũng là vì công bằng.”

“Tôi muốn hỏi em.”

Tôi nhìn thẳng vào mắt cô ta.

“Công bằng mà em muốn rốt cuộc là loại công bằng nào?”

Mấy thầy cô trong hội đồng bảo vệ nhìn nhau.

Tay Trương Vy bắt đầu run.